„Muzealny Żuraw
ożna toczyć długie żarliwe dyskusje na temat, który z gdańskich zabytków jest najpiękniejszy, lecz co do Żurawia nie ma dwóch zdań — jest najoryginalniejszy. Niegdyś był warowną bramą o dwóch potężnych basztach strzegących miasta od strony portu. W zasięgu jego strzelnic leżała Motława, Długie Pobrzeże i skarb portu — Wyspa Spichrzów. Nie to jednak decydowało o jego znaczeniu, lecz drewniana maszyneria żurawiego dźwigu wzniesiona w tej bramie na kilka pięter już w XIV wieku. Mechanizm dźwignicy był arcyprosty składał się z konopnej liny, systemu bloków i dwóch kołowrotów wprawianych w ruch nogami żurawników. Od pierwszego rozruchu przez pięć niemal wieków spełniał Żuraw podstawową w porcie rolę — przeładowywał towary. Poza tym osadzał maszty i pozował malarzom.
Żuraw jest pomnikiem żurawników, portowych robotników, bezimiennych dokerów, którzy dosłownie tak jak w ludowym porzekadle wykonywali w tym kołowrocie najcięższą pracę. Żuraw jest zabytkiem kultury materialnej i symbolem stosunków społecznych. Był najruchliwszym punktem miasta i najpopularniejszym jego widokiem. Wokół niego koncentrowało się portowe życie, roztaczała panorama żeglugi. Patrząc z Żurawia na portowe kanały i dalej na dorzecze Wisły, jej ujście i styk z Bałtykiem, widziało się źródła rozwoju miasta. Skwapliwie i co do grosza notowano obroty Żurawia w gdańskich księgach, w kupieckich kantorach, szlacheckich dworach i na giełdach portowych Europy. Jego osobliwy kształt, charakterystyczny rytm, zatrzymywał przechodniów, wabił przyjezdnych, zaciekawiał podróżników, był tematem wierszy i dzienników, wypełniał pamiętniki.“(10)